احمد بن محمد حسينى اردكانى
63
مرآت الاكوان ( تحرير شرح هدايه ملا صدرا شيرازى ) ( فارسى )
در بيان آنكه مقصود همهء شرايع تعريف عمارت منازل طريق الى اللّه و كيفيّت تهيّهء زاد و استعداد به اخذ سلاح براى دفع قطّاع الطريق است و بيانش آن است كه دنيا منزلى است از منازل سايرين إلى اللّه ، و نفس انسانيّه مسافرى است به سوى خدا ، از اوّل منزلى از منازل وجودش كه هيوليّتى باشد كه در غايت بعد از خداوند است ، چون كه ظلمت محض و خسّت صرف است ، و ساير مراتب وجوديّه از جسميّت و جماديّت و نباتيّت و شهويّت و غضبيّت و احساس و تخيّل و توهّم ، و بعد از آن انسانيّت از اوّل درجهاش تا به آخر شرفش ، و بعد از آن ملكيّت بر طبقات متفاوتهاش به حسب قرب و بعد از خير محض ، همهء آنها منازل و مراحلند به سوى خداوند ، و ناچار است مسافر به سوى او را كه بگذرد بر همهء اينها تا آنكه به مطلوب حقيقى برسد . و قوافل نفوس انسانيّه در اين مراحل در عقب يكديگرند و متخالفند ، بعضى قريب الوصول و بعضى بعيد الوصول ، و بعضى ايستادهاند و بعضى راجعند ، و بعضى سريع السير در اقبال و بعضى در ادبار ، و بعضى بطىء السير در اقبال يا در ادبار ، به حسب آنچه قضا و قدر الهى در حقّ هر يك از اهل سعادت و شقاوت جارى شده است . و انبيا ، صلوات اللّه عليهم ، رؤساء قوافل و امراء مسافرين به سوى اويند ، و ابدان مراكب مسافريناند . و هر كه از تربيت مركب و تدبير منزل ذاهل و غافل گردد سفرش تمام نمىشود ، و مادام كه امر معاش در دنيا كه عبارت است از حالت تعلّق نفس به حس و محسوس تمام نباشد ، امر تنقّل و انقطاع به سوى بارى تعالى كه عبارت از سلوك باشد صورت نمىگيرد ، و امر معيشت در دنيا تمام نمىگردد تا آنكه باقى بماند بدنش سالم و نسلش دائم و نوعش مستحفظ . و اين دو امر تمام نمىشود مگر به اسبابى كه وجود اين دو را حفظ نمايد و اسبابى كه مفسدات و مهلكات اين دو را دفع نمايد . امّا اسباب حفظ وجود اين دو ، پس آن اكل و شرب است براى بقاى شخص ، و مناكحه است براى بقاى نوع و دوام نسل . و حق تعالى غذا را سبب حيات ، و اناث را سبب نسل آفريده است ، پس خلق شدهاند اين دو به جهت حرث و نسل . و مأكول را به بعضى آكلين و منكوح را به بعضى ناكحين اختصاص نداده است . زيرا كه غرض سياق همهء خلق